Είναι από τις πιο πρωτοχριστιανικές παραστάσεις στη σκηνογραφία της Γέννησης.
Η τυπική αυτή παράσταση στερεώθηκε στη χριστουγεννιάτικη εικονογραφία όλων των αιώνων, τόσο στην Ανατολή όσο και στην Δύση και μας δίνει συνήθως το μεν βόδι πυρόχρωμο ή καφετί το δε γαϊδούρι γκριζόασπρο, έτσι που κάποτε να μοιάζει με άλογο. Οι Δυτικοί που συνέχισαν τις γλυπτές θρησκευτικές παραστάσεις τα δίνουν άχρωμα, πάνω στην πέτρα.
Ο αρχικός ρόλος των ζώων αυτών ήταν να ζεσταίνουν με τα θερμά χνώτα τους το νεογέννητο θεϊκό βρέφος, έτσι καθώς έσκυβαν πάνω από τη φάτνη-λίκνο του μέσα στο ψυχρό σπήλαιο. Αργότερα, όμως οι ζωγράφοι της Ανατολής και της Δύσης αποδεσμεύτηκαν από αυτό τον παραδοσιακό τύπο κι άφησαν τα δύο ζώα να κινηθούν πιο ελεύθερα, είτε από μια μεριά κι άλλη της φάτνης, είτε και παράμερα στο στάβλο, με το μάτι τους όμως πάντα στραμμένο στον Χριστό.
Κι όπου οι αγιογράφοι πλουτίζουν την σκηνοθεσία με περισσότερες παραστάσεις (όπως έκαναν π.χ στη Δυτική Αναγέννηση ή στις ελεύθερες τάσεις της Ορθόδοξης Κρητικής και Επτανησιακής σχολής) εκεί μπορεί κανείς να δει ανάμικτα και τα άλογα ή τις καμήλες των Μάγων, μαζί με τα πρόβατα ή και τα σκυλιά των ποιμένων που γυροφέρνουν τη φάτνη.
Το μοτίβο πάντως των δύο αρχικών ζώων, του βοδιού και του όνου κοντά στο νεογέννητο Χριστό, παραμένει σταθερό.
Από πού ξεκίνησε η παράσταση αυτή των δύο ζώων πάνω από τη φάτνη;
Στα δύο ευαγγέλια (του Ματθαίου και του Λουκά) τίποτα σχετικό δεν αναφέρεται. Το συναξάρι και η Υμνογραφία των Χριστουγέννων μιλούν για ''φάτνη αλόγων'' (ζώων), από όπου δανείστηκαν την έκφραση και τα λαϊκά κάλαντα.
Οι πρώτες παραστάσεις στηρίζονται σε πρωτοχριστιανικές παραδόσεις. Σύμφωνα με αυτές, ο Ιωσήφ και η Μαριάμ φεύγοντας βιαστικά από τη Ναζαρέτ για τη Βηθλεέμ, όπου έπρεπε ν' απογραφούν κατά το Ρωμαϊκό διάταγμα, πήραν μαζί τους εκτός από το κλασικό γαϊδουράκι όπου θα καθόταν η Παναγία, και το σπιτικό βόδι που είχαν, για να το πουλήσουν εκεί και να οικονομήσουν τα έξοδά τους. Αυτά τα δύο ζώα έγιναν κι οι πρώτοι μάρτυρες στις ωδίνες και στον έξαφνο τοκετό της Μαρίας.
Υπάρχει και μια θεολογική ερμηνεία για την παρουσία των ζώων πάνω από τη φάτνη της Βηθλεέμ. Ανάμεσα στους προφητικούς λόγους που αποδίδονται στον Ησαΐα για την έλευση του Χριστού διαβάζεται και μια φράση που ταιριάζει απόλυτα στα δύο ζώα της Γέννησης: ''Έγνω βους τον κτησάμενο και όνος τη φάτνη του κυρίου αυτού''.
Δεν είναι μόνο τα γεωργικά ζώα που συμμετέχουν και συνεορτάζουν τη Γέννηση του Χριστού. Είναι και τα κτηνοτροφικά των ποιμένων που έγιναν μάρτυρες της φάτνης. Ξενύχτησαν ''αγραυλούντες'' οι τσοπάνηδες της Βηθλεέμ, όταν άνοιξαν οι ουρανοί και τους ανάγγειλαν το μεγάλο γεγονός. Πήγαν οι ποιμένες και το είδαν, αλλά και τα πρόβατά τους έγιναν συμμέτοχα στη χαρά.
Από το βιβλίο: ''Χριστουγεννιάτικα και των γιορτών'' του Δ. Λουκάτου
0 comments:
Δημοσίευση σχολίου